จังหวัดนครพนม
จังหวัดนครพนม เดิมเป็นมหานครของ “อาณาจักรศรีโคตรบูรณ์” ราวต้นพุทธศตวรรษที่ 12 ซึ่งเป็นอาณาจักรอิสระที่ไม่ขึ้นกับใคร
ครั้นราวพ.ศ. 2309 หลังจากที่พระบรมราชากู่แก้ว เอาชนะศึกกับพระนครานุรักษ์ (คำสิงห์) ผู้ไปสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 2 แห่งนครเวียงจันทน์ พระบรมราชากู่แก้วได้ย้ายเมืองข้ามฝั่งแม่น้ำโขงมาที่ปากบังฮวก (ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณวัดมรุกขนคร ตำบลดอนนางหงส์ อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม)
ต่อมาในปี พ.ศ.2321 พระเจ้ากรุงธนบุรีทรงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก และเจ้าพระยาสุรสิงหนาท ยกทัพมาตีเอาหัวเมืองทางแถบแม่น้ำโขง รวมไปจนถึงนครเวียงจันทน์ เมืองมรุกขนครจึงได้ขึ้นกับกรุงธนบุรี แต่ยังคงปกครองตนเองอยู่
ครั้นในราวปี พ.ศ. 2322 พระบรมราชา (พรหมา) ได้ย้ายเมืองจากปากบังฮวก มาอยู่ที่บ้านหนองจันทร์ (ห่างจากตัวเมืองนครพนมไปทางธาตุพนม 5 กม.) แล้วสถาปนาเมืองขึ้นใหม่ชื่อว่า “นครราชธานีศรีโคตรบูรณ์” ต่อมาในช่วง พ.ศ. 2330 ได้ย้ายเมืองไปที่ฝั่งขวาแม่น้ำโขงบริเวณที่ปากห้วยบังฮวกบรรจบกับแม่น้ำโขง (ปัจจุบันอยู่บริเวณบ้านดอนนางหงส์ท่า อำเภอธาตุพนม เลยลงไปถึงบ้านธาตุน้อยศรีบุญเรือง ตำบลพระกลางทุ่ง อำเภอธาตุพนม) ครั้นเมื่อย้ายเมืองมาตั้งที่ปากห้วยบังฮวกได้ราว 20 ปี น้ำก็ได้กัดเซาะตลิ่งพัง จึงย้ายเมืองมาตั้งที่บ้านหนองจันทร์ (ห่างจากตัวเมืองนครพนมไปทางทิศใต้ราว 4 กิโลเมตร) ตั้งชื่อเมืองใหม่ว่า “นครบุรีราชธานี”
ในปี พ.ศ. 2337 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองเป็น “เมืองนครพนม” ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ซึ่งชื่อเมืองนครพนม มีการสันนิฐานว่า คำว่า “พนม” อาจเกี่ยวข้องกับการที่มีพระธาตุพนมประดิษฐานอยู่ หรืออาจเพราะแต่เดิมมีภูเขาสลับซับซ้อนมากมาย (กินพื้นที่ในเขตท่าแขกไปจนถึงเวียดนาม) ส่วนคำว่า “นคร” อาจเป็นเพราะเป็นเมืองลูกหลวงมาก่อน หรือ ตั้งให้คงเค้าชื่อเมืองเดิม คือ “เมืองนครบุรีราชธานี”
ข้อมูลจาก : แผนพัฒนาจังหวัดนครพนม พ.ศ. 2561-2565
นครพนม 108 